Türkiye Cumhuriyeti

Tebriz Başkonsolosluğu

Bilgi Notları

Türkiye - İran ikili ilişkiler, 14.07.2014

İkili Siyasi İlişkiler : İran’la ikili ilişkilerimizin tarihi yüzyıllara dayanmaktadır. İran’daki ilk daimi temsilcimiz 1835 yılında Fevkalade Büyükelçi olarak atanan Esad Efendi’dir. Buna mukabil, İran kaynaklarında ise Osmanlı Devleti'nin Tahran Büyükelçiliği'nin resmen açılışı 1851 yılına tarihlenmektedir. Halihazırda Büyükelçiliğimizin yanı sıra Tebriz ve Urumiye’de bulunan iki de Başkonsolosluğumuz bulunmaktadır. Önümüzdeki dönemde Meşhed'de de bir başkonsolosluk açılması planlanmaktadır. 1979’dan itibaren Türk-İran siyasi ilişkileri genel olarak istikrarlı bir yükseliş çizgisi izlemiştir. Bu hususta, iki ülkenin ortak tarihi ve kültürel paydaları kadar ortak çıkarları ve iyi komşuluk ilişkileri de rol oynamıştır. Sayın Cumhurbaşkanımız Abdullah Gül, EİT 10. Zirve Toplantısı vesilesiyle 10-11 Mart 2009 tarihlerinde Tahran'ı ziyaret etmiş, 13-16 Şubat 2011 tarihlerinde de İran'a resmi ziyarette bulunmuştur. İran İslam Cumhuriyeti eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad ise 7-9 Haziran 2010 tarihleri arasında İstanbul'da düzenlenen Asya’da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı (CICA) Zirvesi, 23 Aralık 2010 tarihinde İstanbul'da düzenlenen EİT 11. Devlet/Hükümet Başkanları Zirvesi ve 9 Mayıs 2011 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirilen BM En Az Gelişmiş Ülkeler (EAGÜ) 4. Konferansı'na katılmak üzere ülkemizde bulunmuştur. Ekim 2009 yılında İran’a resmi ziyarette bulunan Sayın Başbakanımız Recep Tayip Erdoğan, 17 Mayıs 2010 tarihinde de bir günlük çalışma ziyareti gerçekleştirmiştir. Buna karşılık, 15-16 Eylül 2010 tarihlerinde de eski Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Mohammad Reza Rahimi ülkemize resmi ziyarette bulunmuştur. Cumhurbaşkanı Sayın Gül'ün 13-16 Şubat 2011 tarihlerindeki İran ziyareti sırasında ikili bölgesel ve uluslararası konu ve sorunlar ele alınmış, geniş şekilde değerlendirilmiştir. Bu ziyaret çerçevesinde Tahran'ın yanısıra İsfahan ve Tebriz de ziyaret edilmiştir. 2012 yılının ilk ziyaretlerini Sayın Bakanımızın Tahran'a gelişleri (4-5 Ocak 2012) ile İran Meclis Başkanı Laricani'nin ülkemizi ziyaretleri (11-13 Ocak 2012) teşkil etmiştir. Yunus Emre Türk Kültür Merkezi'nin, 500 öğrencisi ile 12 Şubat 2012 tarihinde Tahran'da faaliyete geçmesi son dönemin önemli gelişmelerinden olmuştur. YETKM'nin resmi açılışı ise Tahran'ı ziyaretleri sırasında Sayın Dışişleri Bakanımız tarafından 28 Mart 2012 günü yapılmıştır. Sayın Başbakanımız, beraberlerinde Dışişleri Bakanımız Ahmet Davutoğlu, Ekonomi Bakanı Zafer Çağlayan, Çevre ve Şehircilik Bakanı Erdoğan Bayraktar ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız olduğu halde 28-29 Mart 2012 tarihlerinde Tahran ve Meşhed'i ziyaret etmişler ve bu çerçevede İranlı liderlerle görüşmüşlerdir. İran İslami Danışma Meclisi Başkanı Ali Laricani 24 Kasım 2012 tarihinde İstanbul'da düzenlenen Aşura törenlerine katılmak üzere ülkemizi ziyaret etmiştir, bu vesileyle Sayın Başbakanımızla ve Sayın TBMM Başkanımızla birer görüşme gerçekleştirmiştir. İki ülke yöneticileri yoğun telefon diplomasisini de sürdürmektedirler. İran'da 14 Haziran 2013 Cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde ülkemizden son ziyaret Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı Sayın Mehdi Eker'in 23-23 Mayıs 2013 günlerinde Tahran, Şiraz ve İsfahan'ı ziyaretleri olmuştur. İran'ın yeni Cumhurbaşkanı Ruhani'nin 4 Ağustos 2013'de Danışma Meclisinde yapılan Yemin Töreninde ülkemizi Sayın Bakanımız temsil etmiştir. TBMM Başkanımız Sayın Cemil Çiçek’in 21-23 Eylül 2013 tarihleri arasındaki ziyareti ( Tahran – Şiraz ) ikili ilişkilerimiz, özellikle de Parlementolar arası temaslar boyutu bakımından son derece önemli olmuştur. Sayın Çiçek, ziyareti sırasında Rehber Hamaney, Cumhurbaşkanı Ruhani, Danışma Meclisi Başkanı Laricani, Devlet Uzlaştırma Komisyou Başkanı Rafsancani ve Cumhurbaşkanı I. Yardımcısı İshak Cihangiri ile biraraya gelmiştir. Sayın Bakanımız 21. EİT Bakanlar Konseyi Toplantısı’na katılmak üzere 26-27 Kasım 2013 günlerinde İran’ı ziyaret etmiş, bu vesileyle İran tarafıyla ikili görüşmeler de gerçekleştirmiş, bu çerçevede Cumhurbaşkanı Ruhani tarafından da kabul edilmiştir. Sözkonusu toplantıya EİT Gözlemci Üyelerinden KKTC Dışişleri Bakanı Sayın Özdil Nami'nin katılması ve çeşitli temaslarda bulunması da önemli olmuştur. İki ülke arasında 2014 yılının ilk resmi ziyaretini Dışişleri Bakanı Zarif'in 4 Ocak 2014 günü ülkemizi ziyareti teşkil etmiştir. Sayın Başbakanımızın Sayın Bakanımız dahil beş Bakanla birlikte 28-29 Ocak 2014 tarihlerindeki İran ziyareti ilişkilerimizin yeni dönemi bakımından önemli olmuştur. Bu ziyaret sırasında Rehber Hamaney dahil üst düzey İran yönetimiyle biraraya gelinmiş bu ziyaret vesilesiyle çeşitli işbirliği belgeleri imzalanmıştır. TBMM Başkanımız Sayın Cemil Çiçek 17-19 Şubat 2014 tarihlerinde 9. İİT Parlamentolararası Birlik Toplantısı için Tahran'ı ziyaret etmiştir. Aynı toplantıya KKTC Cumhuriyet Meclisi Başkanı Sayın Sibel Siber de katılmıştır. İran Cumhurbaşkanı Ruhani beraberinde 7 Bakan'la birlikte 9-10 Haziran 2014 tarihlerinde Türkiye'yi ziyaret etmiştir. Bu ziyaret sırasında Cumhurbaşkanımız Sayın Gül ve Başbakanımız Sayın Erdoğan ile görüşmeler yapmıştır. Yine bu ziyaret çerçevesinde I. Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi Toplantısı yapılmış, çeşitli işbirliği anlaşmaları da imzalanmıştır. Ekonomik-Ticari İlişkiler: Türkiye-İran ticari ve turizm ilişkilerinde son dönemde kaydadeğer bir artış yaşanmıştır. 2001 yılındaki 1,2 milyar Dolarlık ticaret hacmimiz 2008 yıl sonu itibarıyla 10 milyar Dolar’ı aşmış, ancak 2009 yılındaki küresel mali krizin etkisiyle yaklaşık 5,5 milyar Dolar’a düşmüştür, 2010 yılında tekrar yükselen iki ülke ticaret hacmi 10,5 milyar Doların üzerine ulaşmıştır. İki ülke ticaret hacmi 2011 itibariyle 16 milyar Dolar'a yükselmiştir. Hacim 2012'de ise 21.957 milyar Dolar olmuştur. 2013'de ise bir düşüş gösteren hacim 14,6 milyar USD olmuştur. İki ülke ekonomik ve ticari ilişkileri Karma Ekonomik Komisyonu, İş Konseyi, Ortak Ticaret Komitesi, Kara Ulaştırması Komisyonu, Deniz Taşımacılığı Komitesi ve Sınır Ticareti Ortak Komitesi gibi farklı forumlarda takip olunmaktadır. Türkiye-İran Dış Ticaret Göstergeleri (1000 $) Yıllar İhracat İthalat Denge Hacim 2000 (235.785) (815.730) (-579.945) (1.051.515) 2001 (360.536) (839.800) (-479.264) (1.200.336) 2002 (333.962) (920.972) (-587.010) (1.254.934) 2003 (533.786) (1.860.683) (-1.326.897) (2.394.469) 2004 (813.031) (1.962.059) (-1.149.027) (2.775.090) 2005 (912.940) (3.469.706) (-2.556.766) (4.382.646) 2006 (1.066.902) (5.626.610) (-4.559.709) (6.693.512) 2007 (1.441.190) (6.615.394) (-5.174.204) (8.056.584) 2008 (2.029.760) (8.199.689) (-6.169.929) (10.229.449) 2009 (2.024.778) (3.402.103) (-1.377.325) (5.426.881) 2010 (3.042.957) (7.644.782) (-4.601.825) (10.687.739) 2011 (3.590.410) (12.461.359) (-8.870.949) (16.051.769) 2012 (9.992.688) (11.964.613) (-1.972.000) (21.957.301) 2013 (4.193.950) (10.383.154) (- 6.189.204) (14.577.104) 2014 (İlk 2 ay) (469.287) (1.646.025) (1.176.738) (2.115.312) Başlıca ihracat ürünlerimiz; kazan, makine ve cihazlar, aletler, motorlu kara taşıtları, traktör, tütün ve tütün yerine geçen işlenmiş maddeler, demir ve çelik, elektrikli makine ve cihazlar oluşturmaktadır. İran’la ticaret hacmimizin en büyük kalemini ithal ettiğimiz petrol ve doğalgaz oluşturmaktadır. İthal edilen diğer maddeleri ise; plastik ve plastikten mamul eşya, metal cevherleri, cüruf ve kül, bakır ve bakır mamulleri, dokunmaya elverişli suni ve sentetik lifler oluşturmaktadır. Turizmde ilişkiler artarak devam etmektedir. 2010 yılında 1.885.000, 2011 yılında ise 1.879.209 İranlı turist ülkemizi ziyaret etmiştir. 2012 yılında bu sayının bazı bölgesel gelişmelerin de etkisiyle kaydadeğer ölçüde azalmış ve İran'dan ülkemize gelen turist sayısı 1.186.343 olmuştur. 2013'te İran'dan ülkemize gelen turist 1.2 milyon civarındadır. Ülkemizden İran’ı ziyarete gelen turist sayısı ise sembolik düzeydedir. V. Ortak Ticaret Komitesi Toplantısı 27-28 Ocak 2014'de Tahran'da, 24.Dönem KEK Toplantısı ise 15-16 Nisan 2014 tarihlerinde yine Tahran'da yapılmıştır. KEK Mutabakat Zaptı Kalkınma Bakanımız, KEK Eş-Başkanı Sayın Cevdet Yılmaz ile İran'lı mevkidaşı İletişim ve Enformasyon Teknolojisi Bakanı Mahmud Vaizi tarafından imzalanmıştır. Son olarak da 24 Dönem KEK Toplantısı 15-16 Nisan 2014'te Tahran'da yapılmış, bu vesileyle Kalkınma Bakanımız Sayın Yılmaz da İran'a gelmiştir.